Kỹ thuật trồng macca ở Việt Nam cho người mới đang thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng nông dân và nhà đầu tư nông nghiệp. Cây macca (Macadamia integrifolia) vốn là cây bản địa của Úc, được mệnh danh là "nữ hoàng các loại hạt" nhờ hàm lượng dầu béo không bão hòa đơn cao, rất tốt cho sức khỏe tim mạch. Tại Việt Nam, macca đã được trồng thử nghiệm từ đầu những năm 2000 và bước đầu cho kết quả tích cực tại các vùng núi phía Bắc như Lào Cai, Điện Biên, Sơn La, Lai Châu và một số khu vực Tây Nguyên. Với giá hạt macca trên thị trường quốc tế luôn duy trì ở mức cao, cây macca được xem là một trong những loại cây công nghiệp có triển vọng xuất khẩu lớn. Tuy nhiên, đối với những người mới bắt đầu, việc nắm vững kỹ thuật canh tác cơ bản là điều kiện tiên quyết để tránh những thất bại đã từng xảy ra trong giai đoạn phát triển macca trước đây.
Xem thêm thông tin tại GiaNongSan.net và chuyên mục Tin tức Nông sản.
Điều kiện khí hậu và đất phù hợp trồng macca
Macca là loại cây nhiệt đới và cận nhiệt đới, ưa khí hậu mát mẻ với nhiệt độ trung bình năm từ 18-25 độ C. Cây cần một khoảng thời gian lạnh vào mùa đông với nhiệt độ dưới 15 độ C trong khoảng 200-300 giờ tích lũy để kích thích ra hoa. Đây là yếu tố hạn chế lớn nhất khi trồng macca ở các vùng quá nóng như Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, cây macca lại rất nhạy cảm với sương muối và nhiệt độ dưới 3 độ C, có thể gây cháy lá và chết ngọn.
Về lượng mưa, macca cần từ 1.200-2.000 mm/năm phân bố đều. Mùa khô kéo dài trên 4 tháng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển và ra quả của cây. Đất trồng macca lý tưởng là loại đất đỏ bazan, đất feralit trên đá phiến hoặc đất núi có độ pH từ 5,0-6,5, thoát nước tốt và giàu hữu cơ. Đất nặng, ngập úng là yếu tố kiêng kỵ tuyệt đối đối với macca vì bộ rễ cây rất nhạy cảm với thiếu oxy. Độ dốc từ 5-20 độ là phù hợp nhất, vừa thoát nước tốt vừa thuận lợi cho việc thu hoạch quả rơi. Tại Việt Nam, các vùng núi phía Bắc ở độ cao 600-1.200 mét và một số vùng Tây Nguyên ở độ cao 500-800 mét đáp ứng tốt các yêu cầu này.
Chọn giống macca và kỹ thuật trồng
Việc chọn giống là yếu tố quyết định thành bại khi trồng macca. Hiện nay, các giống macca được khuyến cáo trồng tại Việt Nam bao gồm nhóm giống 246, 344, 741, 800 và 849 nhập từ Úc. Trong đó, giống 246 (A4) được đánh giá là phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam nhờ khả năng ra quả sớm từ năm thứ 3-4, tỷ lệ hạt nhân đạt 35-40% và chất lượng dầu cao. Giống 849 có đặc điểm năng suất rất cao nhưng đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc tốt hơn. Không nên trồng macca từ hạt vì tính di truyền không ổn định, cây ra quả rất chậm và chất lượng hạt không đồng đều.
Khoảng cách trồng macca phổ biến là 8m x 8m (156 cây/ha) hoặc 7m x 8m (178 cây/ha). Hố trồng kích thước 60x60x60 cm, bón lót 20-30 kg phân hữu cơ hoai mục, 0,5 kg phân lân và 0,3 kg phân kali. Cây giống macca nên được trồng khi cao 40-60 cm, có bộ rễ phát triển tốt. Thời điểm trồng lý tưởng là đầu mùa mưa để cây có đủ ẩm phát triển bộ rễ. Sau khi trồng, cần làm giàn che bóng râm 50-60% trong 6-12 tháng đầu vì cây macca non rất nhạy cảm với ánh sáng trực tiếp. Nên trồng ít nhất 2-3 giống khác nhau xen kẽ nhau để tăng tỷ lệ thụ phấn chéo, giúp nâng cao năng suất quả.
Chăm sóc và bón phân cho macca
Trong 3 năm đầu, chăm sóc macca tập trung vào việc giữ ẩm cho rễ, làm cỏ và bón phân thúc đẩy sinh trưởng. Cây macca non cần được tưới 2-3 lần mỗi tuần trong mùa khô, mỗi cây 20-30 lít nước. Làm cỏ trong bán kính 1-1,5 mét quanh gốc, giữ lớp phủ rơm rạ dày 5-10 cm để giảm bốc hơi và giữ ẩm. Trồng cây che bóng hoặc cây hoa màu xen canh trong khoảng cách giữa các hàng macca vừa tận dụng đất vừa tạo thêm thu nhập trong thời gian chờ macca cho thu hoạch.
Chế độ bón phân cho macca cần đặc biệt chú ý đến lượng đạm trong giai đoạn đầu và kali cùng photpho trong giai đoạn ra quả. Năm thứ nhất, bón 4 đợt, mỗi đợt 100-150 gram NPK 16-16-8. Năm thứ hai tăng lên 200-300 gram mỗi đợt. Từ năm thứ 3, chuyển sang NPK 12-12-17-2+TE với liều lượng 500 gram đến 1 kg mỗi đợt tùy tuổi cây. Bổ sung thêm phân hữu cơ 10-20 kg/cây/năm và vi lượng bo (B), kẽm (Zn) rất quan trọng vì thiếu hụt các nguyên tố này sẽ gây rụng quả non nặng và giảm tỷ lệ đậu quả. Macca rất cần boron, nên bón 20-30 gram borax/cây/năm chia làm 2 đợt, một trước mùa hoa và một khi quả đang phát triển.
Phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch
Cây macca tương đối ít bệnh hại nhưng vẫn cần theo dõi một số đối tượng chính. Bọ xít muỗi tấn công chồi non và hoa gây héo và rụng. Rầy mềm tiết ra chất ngọt dẫn đến nấm bồ hóng làm giảm quang hợp. Sâu đục cành tấn công cành non gây chết ngọn. Bệnh đốm lá do nấm gây ra trong điều kiện ẩm cao, đặc biệt vào mùa mưa. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm tỉa cành thông thoáng, thu dọn tàn dư và phun phòng định kỳ bằng thuốc sinh học.
Macca bắt đầu cho quả thương phẩm từ năm thứ 4-5 và đạt năng suất cao nhất từ năm thứ 8-10 trở đi. Quả macca chín khi vỏ quả tự nứt và rơi xuống đất. Cần thu hoạch quả rơi mỗi 1-2 ngày, không để quả nằm trên đất quá lâu vì dễ bị nấm mốc và côn trùng. Sau khi thu hoạch, quả cần được tách vỏ trong vòng 24 giờ, sau đó phơi khô hạt dưới bóng râm hoặc trong lò sấy ở nhiệt độ 40-50 độ C cho đến khi đạt độ ẩm dưới 10%. Hạt macca đạt chuẩn có màng nâu vàng, mùi thơm bơ đặc trưng và hàm lượng dầu từ 65-75%. Bảo quản hạt trong bao bì kín, nơi khô ráo, thoáng mát, nhiệt độ dưới 25 độ C để đảm bảo chất lượng trong thời gian dài.
Kết luận
Kỹ thuật trồng macca ở Việt Nam cho người mới đòi hỏi sự kiên nhẫn và đầu tư bài bản trong những năm đầu vì đây là cây công nghiệp lâu năm, thời gian thu hồi vốn kéo dài từ 5-7 năm. Tuy nhiên, với chu kỳ kinh tế lên đến 40-50 năm và giá hạt macca ổn định ở mức cao trên thị trường quốc tế, macca vẫn là một trong những lựa chọn đầu tư nông nghiệp hấp dẫn dài hạn. Yếu tố then chốt cho thành công bao gồm việc chọn đúng vùng sinh thái, sử dụng giống ghép chất lượng cao, bón phân cân đối đặc biệt chú trọng kali và boron, kết hợp tưới tiêu đầy đủ trong mùa khô. Nhà nông mới cần bắt đầu với diện tích nhỏ để tích lũy kinh nghiệm, đồng thời tìm hiểu kỹ thị trường đầu ra trước khi mở rộng quy mô. Việc liên kết với các công ty chế biến và xuất khẩu sẽ giúp đảm bảo đầu ra ổn định và giá bán hợp lý cho sản phẩm.